Rozdział 16

Portret zbiorczy: światła i cienie na jednej stronie

Jeśli z tego dokumentu zostanie jedna strona, niech to będzie ta: w czym Polska jest lepsza od średniej unijnej, w czym gorsza — i jak wygląda na tle świata.

Portret własny nie jest laurką ani aktem oskarżenia. Zestawione obok siebie: w rynku pracy, ubóstwie, długu publicznym, wykształceniu i bezpieczeństwie Polska jest dziś lepsza niż przeciętny kraj Unii — często znacznie; w badaniach i rozwoju, energii z OZE, deficycie, dzietności, mieszkaniach i zaufaniu społecznym — gorsza. Na tle świata pozostaje krajem spokojnym, bezpiecznym i szybko bogacącym się. Jego największe wyzwania są wewnętrzne: demografia, finanse publiczne i to, czy Polacy potrafią sobie nawzajem ufać.

Rys. 16.1

Polska kontra średnia UE w dziesięciu wskaźnikach

Wybrane wskaźniki Eurostatu, Polska vs UE27, 2024 (różne jednostki: % lub % PKB; dzietność pominięta — dzieci na kobietę 1,29 vs 1,46)

Polska kontra średnia UE w dziesięciu wskaźnikach−20%0%20%40%60%80%100%2,8%16,3%49,7%49,2%3,7%1,4%16,9%46,0%−5,3%6,1%21,3%80,8%43,9%9,5%2,3%23,1%62,5%−3,5%BezrobocieZagrożenieubóstwemDług publiczny(% PKB)WykształceniewyższeWczesnekończenieNakłady B+R(% PKB)OZE w energiikońcowejZależnośćenergetycznaDeficyt (%PKB)PolskaUE27
  • Lepsza: bezrobocie, zagrożenie ubóstwem, dług publiczny, wykształcenie wyższe, wczesne kończenie nauki, zależność energetyczna
  • Gorsza: nakłady na B+R, OZE w energii końcowej, deficyt, dzietność

Jeden wykres, który streszcza cały dokument na danych z jednej tabeli Eurostatu. Polska wypada lepiej od Unii tam, gdzie liczy się praca, edukacja i finanse gospodarstw domowych; gorzej tam, gdzie liczy się inwestowanie w przyszłość — badania, czysta energia, dzieci — i dyscyplina finansów publicznych.

Kolejność nie jest przypadkowa: to dokładnie te obszary, w których nadrabianie zaległości wymaga dekad, nie kadencji.

Rys. 16.2

Sześć świateł

To, z czego Polska może być dumna — w liczbach, nie przymiotnikach

Sześć świateł+114%realnego wzrostu PKB od wejściado UE3,6 raza szybciej niż średnia UE (2004–2025)81%średniej UE — dochód na mieszkańca(PPS)z 52% w 2004 r.; na równi z Portugalią0,69zabójstw na 100 tys. mieszkańców7× mniej niż w USA; 22. miejsce w GlobalPeace Index24,9współczynnik Giniego — 5. najniższyw UEAROPE 15,0% (UE 20,9%), luka płacowa 4,0%(UE 11,1%)489pkt PISA z matematyki — 2. wynikw UE138 medali IOI na 114 zawodników24.miejsce w World Happiness Reportawans o 24 miejsca od 2022 r.; 89% czuje siębezpiecznie
  • Każda liczba z tego kafelka ma swój wykres i źródło w rozdziałach tematycznych

Rys. 16.3

Sześć cieni

To, nad czym Polska musi pracować — również w liczbach

Sześć cieni1,14dzieci na kobietę (2024) —rekordowo niskourodzenia −40% od 2017 r.; ubytek naturalny167 tys.−7,3%PKB — deficyt sektora finansówpublicznych2. najwyższy w UE; dług rośnie najszybciej wUnii22%Polaków uważa, że większości ludzimożna ufaćpłasko od 2002 r.; partiom ufa 19%43%deklaruje niechęć do Ukraińców(2026)17% w 2023 r.; poparcie dla przyjmowaniauchodźców 94% → 42%30,9%Polaków mieszka w przeludnionymmieszkaniuUE: 16,8%; ceny mieszkań +77% od 2019 r.1,41%PKB na badania i rozwój (UE:2,24%)pierwszy spadek po dekadzie; 0 uczelni wświatowej dwusetce
  • Żaden z tych wskaźników nie jest katastrofą na tle świata; każdy jest realnym, mierzalnym problemem na tle Unii